Duurzame verpakkingen voor verzendingen: trends en tips

De PPWR verandert de spelregels

De Europese Verpakkingsverordening (PPWR) is in februari 2025 in werking getreden en introduceert vanaf 2030 bindende eisen voor alle verpakkingen op de EU-markt. Anders dan de eerdere richtlijn is de PPWR een verordening: de regels gelden rechtstreeks in alle EU-lidstaten, zonder dat nationale omzetting nodig is. Voor bedrijven die verzendverpakkingen gebruiken, zijn drie verplichtingen direct relevant.

Ten eerste moeten alle verpakkingen recyclebaar zijn. De PPWR deelt verpakkingen in op basis van een recyclingscore (prestatieklasse A, B of C). Vanaf 2030 mogen verpakkingen met een score onder de 70% niet meer in de handel worden gebracht. Vanaf 2038 verschuift die grens naar 80%. De score wordt berekend over de volledige verpakkingseenheid, dus een kartonnen doos met plastic tape en een niet-recyclebaar etiket scoort lager dan dezelfde doos met papieren tape en een recyclebaar etiket.

Ten tweede stelt de PPWR een maximum aan lege ruimte. E-commerceverpakkingen mogen vanaf 2030 maximaal 50% lege ruimte bevatten. Ruimte die is gevuld met opvulmateriaal zoals papiersnippers, luchtkussens of noppenfolie telt als lege ruimte mee. Dat betekent dat een te grote doos met veel opvulling niet meer voldoet, ook al beschermt het opvulmateriaal het product prima.

Ten derde moeten kunststof verpakkingsonderdelen minimumpercentages post-consumer recyclaat bevatten. Voor niet-contactgevoelige kunststofverpakkingen geldt vanaf 2030 een minimum van 35%, oplopend naar 65% in 2040. Dit raakt direct producten als plastic verzendzakken, plastic tape en kunststof opvulmateriaal.

Mono-materiaal als standaard

Een verpakking van één materiaalsoort is eenvoudiger te recyclen dan een verpakking van meerdere materialen. Dat principe is niet nieuw, maar wint aan urgentie nu de PPWR recyclebaarheid meetbaar en afdwingbaar maakt.

Voor verzendverpakkingen betekent mono-materiaal in de praktijk: een kartonnen doos, gesloten met papieren tape, voorzien van een papieren paklijstenvelop en een recyclebaar etiket, opgevuld met papieren opvulmateriaal. De ontvanger kan het complete pakket in de oudpapierstroom deponeren zonder iets te hoeven scheiden. Die eenvoud voor de eindgebruiker vertaalt zich in een hogere daadwerkelijke recyclinggraad, want hoe makkelijker het scheiden is, hoe meer mensen het doen.

Mono-materiaal werkt ook andersom. Een volledig kunststof verzendverpakking, denk aan een gerecycleerde plastic verzendenvelop met een kunststof paklijstenvelop, kan als geheel in de PMD-stroom. Voorwaarde is dat alle componenten van hetzelfde type kunststof zijn of dat ze bij elkaar in dezelfde recyclingfractie vallen. Menging van papier en plastic in één verpakking is precies wat recyclingprocessen bemoeilijkt.

Right-sizing beperkt materiaalgebruik en kosten

Verduurzaming begint soms niet bij ander materiaal, maar bij minder materiaal. Right-sizing betekent dat de verpakking zo dicht mogelijk aansluit op het formaat van het product. Een kleine sensor in een grote doos vereist veel opvulmateriaal om beweging te voorkomen. Diezelfde sensor in een passende doos heeft nauwelijks opvulling nodig.

De voordelen zijn drieledig. Minder opvulmateriaal verlaagt de materiaalkosten. Een kleinere doos verlaagt het volumegewicht en daarmee de verzendkosten, wat bij PostNL en andere vervoerders direct merkbaar is op de factuur. En minder lege ruimte helpt bij het voldoen aan de 50%-eis uit de PPWR. Veel leveranciers bieden verzenddozen aan met rillijnen waarmee de hoogte aanpasbaar is. Die ene investering in variabele doosformaten kan op al deze fronten tegelijk effect hebben.

Right-sizing geldt overigens niet alleen voor dozen. Een verzendenvelop in plaats van een doos voor platte, niet-breekbare producten scheelt materiaal, gewicht en volume. Een verzendzak in plaats van een envelop voor textiel bespaart om dezelfde reden.

Van recyclebaar naar gerecycled

Recyclebaar zijn is een voorwaarde. Gemaakt zijn van gerecycled materiaal is een stap verder. Het verschil is wezenlijk: een verpakking die recyclebaar is, kan na gebruik opnieuw worden verwerkt. Een verpakking van gerecycled materiaal heeft dat al gedaan en verlaagt daarmee de vraag naar nieuwe grondstoffen.

In de verzendmarkt zijn gerecyclede materialen inmiddels breed beschikbaar. Verzenddozen van 100% gerecycled karton zijn standaard bij veel leveranciers. Papieren opvulmateriaal van gerecyclede vezels is gangbaar. Plastic verzendzakken met 50% tot 80% post-consumer recyclaat presteren identiek aan zakken van nieuw materiaal. En papieren tape van kraftpapier is volledig recyclebaar en bovendien beschikbaar met FSC®-certificering.

De uitdaging zit vooral bij onderdelen die traditioneel over het hoofd worden gezien: de tape, het etiket en de paklijstenvelop. Juist daar maken kleine wijzigingen het grootste verschil in de totale recyclingscore van het pakket. Een wateroplosbare lijmlaag op het etiket, een papieren paklijstenvelop in plaats van een kunststof variant, tape van papier in plaats van PP: het zijn aanpassingen die nauwelijks effect hebben op het verpakproces maar wel op de recyclebaarheid.

Beschermmateriaal verduurzamen zonder risico

Productbescherming blijft de eerste functie van elke verzendverpakking. Verduurzaming die leidt tot transportschade en retourzendingen is contraproductief, want elke retourzending verdubbelt de milieubelasting van die verzending.

De kunst is om het juiste beschermmateriaal te kiezen voor het juiste product. Papieren honingraatfolie is een effectief alternatief voor noppenfolie bij producten die vooral tegen krassen beschermd moeten worden. Gerecyclede noppenfolie biedt schokabsorptie met minder milieubelasting. Schuimfolie van gerecycled PE beschermt gevoelige oppervlakken zonder afdrukken achter te laten. En opvulpapier van 70 tot 90 g/m2 vervangt piepschuimchips in de meeste toepassingen.

Belangrijk is om bij elke materiaalkeuze de complete levenscyclus mee te wegen. Een bio-based materiaal dat in de praktijk bij het restafval belandt omdat er geen geschikte inzamelstroom is, levert minder milieuwinst op dan een conventioneel materiaal dat daadwerkelijk wordt gerecycled. Duurzaamheid zit niet alleen in de grondstof maar ook in wat er na gebruik mee gebeurt.

Vijf stappen om morgen te beginnen

Verduurzaming hoeft geen grootschalig project te zijn. Deze vijf stappen hebben direct effect op de duurzaamheid van je verzendproces.

Breng eerst je huidige verpakkingssamenstelling in kaart. Noteer per component het materiaal, de herkomst (virgin of gerecycled) en de afvalstroom waarin het terechtkomt. Die inventarisatie maakt zichtbaar waar de snelste winst zit.

Vervang vervolgens plastic tape door papieren tape. Het is de eenvoudigste aanpassing met het breedste effect, omdat tape op elk pakket zit.

Bekijk daarna je doosformaten. Als je meer dan drie standaardmaten gebruikt en regelmatig opvulmateriaal toevoegt, is de kans groot dat er ruimte is voor right-sizing.

Controleer of je etiketten en paklijstenveloppen recyclebaar zijn in de afvalstroom van de hoofdverpakking. Papieren varianten die mee kunnen in de oudpapierstroom verdienen de voorkeur bij kartonnen dozen.

Vraag ten slotte je leverancier naar het aandeel gerecycled materiaal in je huidige verpakkingen. Veel producten bestaan al deels uit recyclaat zonder dat dit actief gecommuniceerd wordt.

Wil je weten hoe je verzendverpakkingen scoren op recyclebaarheid en welke aanpassingen het meeste effect hebben? Neem contact op met Verpakking.nl voor onafhankelijk advies en een koppeling met leveranciers die duurzame oplossingen bieden voor jouw specifieke verzendproces.